डा. केदार कार्की
तरकारीको मूल्य अत्यधिक बढेपछि मध्यम वर्गले अण्डालाई आफ्नो मुख्य आहारका रूपमा अपनायो। तर, पछिल्ला केही वर्षयता नेपालका सहरी क्षेत्रमा एउटा नयाँ प्रवृत्ति देखिएको छ। तुलनात्मक रूपमा सम्पन्न मध्यम वर्गलाई लक्षित गर्दै सुपरमार्केटहरूले सामान्य अण्डा बिक्री गर्न छाडेका छन्। यसको सट्टा, आकर्षक कार्टनमा प्याक गरिएका र तिनका गुण वा फाइदाहरू उल्लेख गरिएका विशेष प्रकारका अण्डाहरूले सहरका सुपरमार्केटहरूमा स्थान पाएका छन्। सुरक्षित, पौष्टिक, राम्रोसँग प्याक गरिएको, लेबल लगाइएको र आकर्षक रूपमा प्रस्तुत गरिएका यस्ता विशेष अण्डाहरूको सूची लामो छ—जस्तै अर्गानिक अण्डा, हर्बल अण्डा, फार्म फ्रेस अण्डा, ओमेगा अण्डा, एसपीएफ अण्डा आदि।हर्बल अण्डा जडीबुटीबाट बनेका हुँदैनन् र वास्तविक अण्डा हुन् जसमा अण्डाको पहेँलो भाग र अण्डाको सेतो भाग दुवै हुन्छ; ती ती हुन् जब विशेष जडीबुटीहरू चराहरूलाई खुवाउन प्रयोग गरिन्छ। त्यस्तै गरी, जैविक गन्धरहित अण्डाहरू ती हुन् जसमा चराहरूको दाना पूर्ण रूपमा जैविक प्रकृतिमा हुन्छ किनकि यसमा कुनै पनि जनावर वा मांसाहारी उत्पादनहरू हुँदैनन्। ओमेगा अण्डाहरू ती हुन् जसमा अतिरिक्त ओमेगा-३ फ्याटी एसिडहरू हुन्छन् जुन हृदय रोगहरू रोक्नको लागि परिचित छन्। यी सुदृढ अण्डाहरूले अनन्त फाइदाहरू प्रदान गर्दछन् - कोलेस्ट्रोलमा कम, एन्टिबायोटिक, कीटनाशक, साल्मोनेला जस्ता ब्याक्टेरियाहरू, भिटामिनहरूले समृद्ध। स्पष्ट रूपमा, यी दावीहरूको सत्यता जाँच गर्ने कुनै तरिका छैन।
विश्व अण्डा दिवस (World Egg Day) को हार्दिक शुभकामना!
नेपाल लेयर्स कुखुरा पालक संघले अण्डाको पोषण तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी फाइदाहरूबारे जनचेतना जगाउने उद्देश्यले यस वर्ष 'विश्व अण्डा दिवस' को अवसरमा एक साता लामो कार्यक्रमहरू आयोजना गर्दैछ। अक्टोबर ९ मा पर्ने यस वर्षको विश्व अण्डा दिवसको नारा "शक्ति र सुरक्षा दिने प्रोटिन" (Protein that Powers and Protects) रहेको छ।
अक्टोबर ९ मा पर्ने यस वर्षको 'विश्व अण्डा दिवस' (World Egg Day) को नारा "शक्ति र सुरक्षा प्रदान गर्ने प्रोटिन" (Protein that Powers and Protects) रहेको छ।
यस नाराले दैनिक पोषणमा अण्डाले कसरी दोहोरो भूमिका निर्वाह गर्ने 'फङ्सनल फुड' (functional food) वा विशेष गुणयुक्त खाद्यपदार्थको रूपमा काम गर्छ भन्ने कुरालाई उजागर गर्दछ:
शक्ति प्रदान गर्ने (निरन्तर ऊर्जा र बल): नौवटै अत्यावश्यक एमिनो एसिडहरू पाइने उच्च गुणस्तरको प्रोटिनको पूर्ण स्रोतका रूपमा, अण्डाले मांसपेशीको निर्माणमा सघाउँछ, शारीरिक बल बढाउँछ र दिनभर शारीरिक ऊर्जा कायम राख्न मद्दत गर्छ।
सुरक्षा प्रदान गर्ने (रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता र दीर्घकालीन स्वास्थ्य): भिटामिन ए, डी, बी१२, सेलेनियम र जिंकजस्ता महत्त्वपूर्ण सूक्ष्म पोषक तत्वहरूले भरिपूर्ण अण्डाले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई बलियो बनाउँछ, कोषहरूलाई क्षति हुनबाट बचाउँछ तथा शरीरका अंगहरू र मस्तिष्कको दीर्घकालीन स्वास्थ्यमा टेवा पुर्या उँछ।
"आइतबार होस् वा सोमबार, हरेक दिन अण्डा खानुहोस्" (संडे हो या मंडे, रोज़ खाओ अंडेकुपोषण को दूर करे बस एक अंडा) भन्ने प्रसिद्ध नाराले जस्तै अण्डा हाम्रो दैनिक पोषणको एक महत्वपूर्ण स्रोत हो।विश्व अण्डा दिवसको सन्दर्भमा यो एक निकै राम्रो र स्वास्थ्यवर्धक सन्देश हो।अण्डा पोषक तत्वले भरिपूर्ण र सन्तुलित आहारको एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो।
नियमित रूपमा एउटा अण्डा खाँदा तपाईंलाई दिनभरि ऊर्जावान रहन मद्दत गर्ने मात्र होइन कुपोषणसँग लड्न पनि मद्दत गर्छ।
एउटा अध्ययनले देखाएको छ कि एउटा अण्डामा ६.३ ग्राम प्रोटिन हुन्छ, जुन शरीरमा ऊर्जा कायम राख्न धेरै प्रभावकारी हुन्छ। अण्डाको सेतो भागमा ३.५ ग्राम प्रोटिन हुन्छ, जबकि पहेँलो भागमा २.८ ग्राम हुन्छ।
यो प्रोटिनमा नौ आवश्यक एमिनो एसिड हुन्छन्, जसले शरीरमा प्रोटिन निर्माण गर्न मद्दत गर्छ। प्रोटिनले मांसपेशीहरूलाई बलियो बनाउँछ र तिनीहरूलाई भएको क्षतिको क्षतिपूर्ति पनि दिन्छ।
अण्डामा भिटामिन र खनिजहरू पनि प्रशस्त मात्रामा हुन्छन् र यसमा केवल ७० क्यालोरीहरू हुन्छन्। अण्डामा बोसोमा घुलनशील भिटामिन ए, डी र ई हुन्छ। भिटामिन ए स्वस्थ कोषहरू र छालाको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताको निर्माणको लागि आवश्यक छ। भिटामिन डी हड्डी र दाँतको विकासको लागि आवश्यक छ, साथै प्रतिरक्षा र स्नायु प्रणालीको लागि पनि आवश्यक छ। अण्डामा रहेको भिटामिन ई प्रजनन प्रणालीको लागि आवश्यक छ।
अण्डा भिटामिन बी-१, बी-२, बी-५ र बी-१२ को उत्कृष्ट स्रोत हो। भिटामिन बी-२ स्वस्थ छाला र आँखाको लागि आवश्यक छ। भिटामिन बी-१२ ले रातो रक्त कोषहरूको निर्माणमा मद्दत गर्दछ। अण्डामा रहेको भिटामिन बी-५ ले एमिनो एसिड र फ्याटी एसिडको संश्लेषणमा मद्दत गर्दछ।
अण्डाको सेतो भागमा क्लोरिन, म्याग्नेसियम, पोटासियम, सोडियम, सल्फर र जिंकको अंश पनि हुन्छ। अण्डाको पहेँलो भागमा फोलिक एसिड, फलाम, क्याल्सियम, तामा र फस्फोरस पनि हुन्छ।
अण्डा फलामको कमीबाट पीडित गर्भवती महिलाहरूको लागि वरदान हो। अण्डामा आयोडिन पनि हुन्छ, जुन सामान्य थाइराइड कार्यको लागि आवश्यक छ। अण्डामा कोलाइन पनि हुन्छ, जसले मस्तिष्क कोष झिल्लीको संरचना कायम राख्न मद्दत गर्दछ।
खनिज, भिटामिन र क्याल्सियमले भरिपूर्ण अण्डा स्वास्थ्यको लागि अत्यन्तै लाभदायक हुन्छ। "आइतबार होस् वा सोमबार, हरेक दिन अण्डा खाओ" भन्ने कुरामा कुनै शंका छैन।
अण्डाको नियमित सेवनका केही मुख्य फाइदाहरू:
"शत्रु" लाई परास्त गर्ने उत्कृष्ट ऊर्जा स्रोत
यदि कम ऊर्जा, थकान वा मांसपेशीको कमजोरी तपाईंका दैनिक "शत्रु" हुन् भने, हरेक दिन अण्डा खानु तिनलाई जित्ने उत्तम उपाय हो:
• शक्ति र सुरक्षा: अण्डा उच्च गुणस्तरको प्रोटिनको पूर्ण स्रोत हो जसमा सबै नौवटा अत्यावश्यक एमिनो एसिडहरू पाइन्छन्; यसले शरीरलाई ऊर्जा प्रदान गर्न र स्वास्थ्यको रक्षा गर्न दिगो शक्ति दिन्छ।
• मस्तिष्क र एकाग्रता: अण्डामा कोलाइन र भिटामिन बी-१२ प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ, जुन तीक्ष्ण बौद्धिक क्षमता, स्मरणशक्ति र एकाग्रताका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
• रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताको कवच: अत्यावश्यक भिटामिनहरू (ए, डी, ई) तथा सेलेनियम र जिंकजस्ता खनिजहरूले भरिपूर्ण अण्डाले मौसमी रोगहरूसँग लड्न तपाईंको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई प्राकृतिक रूपमा बलियो बनाउन मद्दत गर्छ।
जब तपाईं दैनिक अवरोध, थकान वा स्वास्थ्य चुनौतीहरूलाई "शत्रु" को रूपमा हेर्नुहुन्छ, तब दैनिक अण्डाको सेवन एक सरल तर शक्तिशाली सुरक्षा उपाय बन्न पुग्छ।
गुणस्तरीय प्रोटिन: यसमा शरीरलाई आवश्यक पर्ने नौवटा अमिनो एसिड पाइन्छ, जसले मांसपेशी निर्माण र मर्मतमा सहयोग गर्छ।
भिटामिन र खनिज: अण्डामा भिटामिन ए, बी12, डी, ई का साथै आइरन, सेलेनियम र कोलिन जस्ता तत्त्वहरू प्रशस्त हुन्छन्।
मस्तिष्क र आँखाको स्वास्थ्य: कोलिनले मस्तिष्कको विकास र स्मरणशक्ति बढाउन मद्दत गर्छ भने लुटिन र जियाजान्थिन ले आँखाको ज्योति राम्रो बनाउन सहयोग गर्छन्।
रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता: यसमा भएका खनिज र भिटामिनले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई बलियो बनाउन मद्दत गर्छन्।
शारीरिक कमजोरी र थकान विरुद्ध: अण्डामा पाइने उच्च गुणस्तरको प्रोटिन र खनिजले शरीरलाई दिनभर ऊर्जाशील राखी शारीरिक थकान र कमजोरी जस्ता अवरोधलाई परास्त गर्न मद्दत गर्छ।
रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता: अण्डामा पाइने भिटामिन (ए, डी, बी12)र सेलेनियमले शरीरको इम्युनिटी बढाएर मौसमी बिरामी र भाइरस जस्ता "शत्रु" बाट रक्षा गर्छ।
मस्तिष्क र एकाग्रता: यसमा रहेको कोलिन ले मानसिक तीक्ष्णता र ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता बढाउँछ।
पूर्ण प्रोटिन: अण्डाले मांसपेशी निर्माण गर्न, तन्तुहरूको मर्मतसम्भार गर्न र दैनिक शारीरिक थकानलाई जित्न आवश्यक पर्ने सबै नौवटा अत्यावश्यक एमिनो एसिडहरू प्रदान गर्दछ।
मस्तिष्कको कार्यक्षमता र मानसिक एकाग्रता: कोलाइन र भिटामिन बी-१२ ले भरिपूर्ण अण्डाले मस्तिष्कको स्वास्थ्य, तीक्ष्ण स्मरणशक्ति र एकाग्रतामा सहयोग पुर्या्उँछ।
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतामा सहयोग: भिटामिन ए र डी, सेलेनियम तथा जिंकजस्ता महत्त्वपूर्ण पोषक तत्वहरू पाइने हुनाले, दैनिक अण्डाको सेवनले सामान्य रोगहरू विरुद्ध शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो बनाउन मद्दत गर्छ।
विश्व अण्डा दिवस २०८३ (वि.सं.) को सन्दर्भ
विक्रम संवत् पात्रो अनुसार, विश्व अण्डा दिवस २०८३ असोज/कार्तिक २०८३ मा पर्नेछ (यो दिवस विश्वभर अक्टोबर महिनाको दोस्रो शुक्रबार मनाइन्छ)।
दैनिक एउटा अण्डा सेवन गरौँ, स्वस्थ र ऊर्जावान् बनौँ!
(लेखक कार्की अवकाश प्राप्त वरिष्ठ पशु चिकित्सक हुनुहुन्छ।)
-1791293903.jpg)
